تخصیص فرآیندی است که اتاق پایاپای برای مشخص کردن طرفین معامله در قراردادهای اختیار معامله انجام میدهد. در بازار آپشن، زمانی که مشتری قصد اعمال قرارداد اختیار معامله خود را دارد، باید درخواست خود را به همراه نوع تسویه مورد نظر به کارگزار ارائه دهد. کارگزار این درخواست را به شرکت سپردهگذاری مرکزی منتقل میکند تا فرآیند تسویه و پایاپای آغاز شود.
فرایند تخصیص در دو مرحله انجام می شود
مرحله اول : دستهبندی
در این مرحله، معاملهگران به دو گروه اصلی تقسیم میشوند (دارندگان موقعیت خرید، دارندگان موقعیت فروش)
مرحله دوم : تطبیق
در این مرحله، خریداران و فروشندگان با هم تطبیق داده میشوند: بخش اول، خریداران نقدی با فروشندگان نقدی جفت میشوند و بخش دوم، خریداران فیزیکی با فروشندگان باقیمانده
نکته مهم این است که تخصیص تنها به معنای مشخص شدن طرفین معامله است و تسویه نهایی در دوره تحویل که در مشخصات قرارداد ذکر شده، انجام میشود. همچنین نوع تسویه نهایی توسط اتاق پایاپای تعیین و به کارگزاران مربوطه اعلام میشود.
برای معامله قراردادهای آپشن لزوما نیاز نیست که با این فرآیند آشنا باشید چرا که این فرایند توسط اتاق پایاپای و در واقع در پشت صحنه انجام میشود ولی به طور کلی اطلاع داشتن از این فرایند میتواند به درک شما از مکانیسم کار کمک کند.
نقش اتاق پایاپای
هنگامی که در موعد سررسید نقدی یا فیزیکی، دارنده قرارداد اقدام به اعمال آن میکند، اتاق پایاپای در شرکت سپردهگذاری مرکزی فرآیندی تحت عنوان تخصیص موقعیتها (Assignment) را آغاز میکند. طی این فرآیند، اتاق پایاپای برخی از دارندگان موقعیتهای باز فروش را برای ایفای تعهدات مربوط به قراردادهای اختیار معامله در مقابل دارندگان موقعیتهای باز خرید تعیین میکند. تخصیص موقعیتها در اتاق پایاپای به 4 روش میتواند انجام شود که در مشخصات قرارداد در زمان انتشار ذکر میشود. در بازار سرمایه ما عموما به روش تسهیم به نسبت تخصیص صورت میپذیرد.
روشهای تخصیص با مثالهای کاربردی
قراردادهای اختیار معامله اعمالشده به نسبت تعداد موقعیتهای باز فروش، بین دارندگان آن تسهیم میگردد.
فرض کنید فروشندگان کل قراردادهای فروش موجود = 2000 قرارداد (هر قرارداد 100 سهم)
خریداران درخواست کننده اعمال:
- آقای الف: 2500 قرارداد
- خانم ب: 1000 قرارداد
- آقای ج: 500 قرارداد
مجموع درخواستهای اعمال = 4000 قرارداد
نسبت تخصیص = تعداد قراردادهای موجود / کل درخواستهای اعمال [ 2000 / 4000 = 50% ]
سهم هر خریدار:
- آقای الف: درخواست اعمال: 2500 قرارداد، سهم از تخصیص: 2500 × 50% = 1250 قرارداد، دریافت سهام: 1250 × 100 = 125,000 سهم
- خانم ب: درخواست اعمال: 1000 قرارداد، سهم از تخصیص: 1000 × 50% = 500 قرارداد، دریافت سهام: 500 × 100 = 50,000 سهم
- آقای ج: درخواست اعمال: 500 قرارداد، سهم از تخصیص: 500 × 50% = 250 قرارداد، دریافت سهام: 250 × 100 = 25,000 سهم
برای باقیمانده درخواستهای اعمال که امکان تخصیص نداشته، باید تسویه نقدی انجام شود.
قراردادهای اختیار معامله اعمال شده بصورت تصادفی به دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص مییابد. به طور مثال اگر 5 فروشنده داشته باشیم، سیستم به صورت تصادفی تعیین میکند که کدام فروشنده باید به تعهدات عمل کند. این روش مثل قرعهکشی عمل میکند و هر فروشنده شانس برابری برای انتخاب شدن دارد.
سابقه معاملاتی قرارداد اختیار معامله اعمالشده پیمایش شده و قرارداد اعمال شده به ناشر آن قرارداد تخصیص مییابد. بر فرض مثال شما یک قرارداد از آقای الف خریداری کردهاید، در زمان اعمال، سیستم تلاش میکند همان فروشنده اصلی (آقای الف) را برای تعهدات پیدا کند. این روش شبیه پیدا کردن سرنخ در یک زنجیره معاملات است.
قراردادهای اختیار معامله اعمالشده بر اساس اولویت زمانی به دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص مییابد. در این روش اولویت با قدیمیترین فروشنده است. مثلاً اگر سه فروشنده در تاریخهای مختلف موقعیت فروش گرفته باشند (فروشنده الف 1 مهر، فروشنده ب 5 مهر و فروشنده پ 15 مهر)، فروشنده الف اولین نفری خواهد بود که باید تعهدات را عمل کند.
نکته مهم برای معاملهگران
دانستن این فرآیند در معاملات روزانه شما ضروری نیست، اما آگاهی از آن به شما کمک میکند تا :
- درک بهتر از ریسکهای موقعیت فروش داشته باشید
- آگاهی از نحوه تعیین تعهدات در اعمال قرارداد داشته باشید
- باعث افزایش اطمینان در معاملات آپشن